سازگاری چغندرقند

چغندرقند نسبت به شرایط مختلف محیطی دارای سازگاری نسبتا" زیادی می باشد. نسبت به سرما، گرما، شوری و خشكی تحمل خوبی دارد. با این حال برای رسیدن به حداكثر عملكرد، لازم است كه برای آن همانند سایر گیاهان زراعی بهترین شرایط رشد را فراهم كرد. شرایط مناسب رشد چغندرقند به قرار زیرند:

1-حرارت:

بهترین رشد چغندر قند هنگامی صورت می پذیرد كه حداكثر درجه حرارت در تابستان از 35 درجه تجاوز نكند و در پاییز نیز روزها آفتابی، دمای هوا در  شبها پایین و درجه حرارت حداقل به یخبندان نزدیك شود. در كل، حرارت مناسب  رشد  چغندرقند بین  20 تا 24 درجه سانتیگراد است.

حرارت مناسب جهت جوانه زدن بذر چغندرقند بین 15 تا 20 درجه سانتیگراد است. اما جهت رسیدن به چنین درجه حرارت و كشت در آن شرایط، لازم است كه مدت زیادی از فصل رویش از دست رود و چنین امكانی عملا" وجود ندارد. بنابراین هنگامی كه درجه حرارت متوسط روزانه به 4 تا 5 درجه سانتیگراد رسید، می توان نسبت به كشت بذور اقدام كرد.

2- نور:

چغندر قند گیاهـی روز بلند است و به نـور زیادی جهت رشد و تجمع قند در ریشه نیاز دارد. وجود نور كافی در اواخر دوره رشد، موجب زیاد شدن ذخیره قند و افزایش خواص كیفی چغندر قند می گردد. بدین منظور  باید فاصله صحیح بوته ها و تراكم مطلوب بوته در مزرعه را مورد توجه خاص قرار داد و ضمن كوشش در جهت حفظ سلامت برگها نسبت به كنترل سریع علف های هرز نیز اقدام عاجل انجام داد.

3- رطوبت:

با اینكه چغندرقند به خشكی مقاوم است، اما حصول یك عملكرد بالا، مستلزم وجود رطوبت كافی و برنامه ریزی دقیق آبیاری است. برای چغندركاری معمولاً آبیاری معتدل و سبك سودمند است، برای تولید یك ریشه 500 گرمی حدود 40 تا 50 لیتر آب مورد نیاز است. كل آب مورد نیاز چغندر قند در طول دوره رشد در مناطق مختلف كشور را بین 7300 تا 13600 متر مكعب در هكتار ذكر كرده اند.

4- خاك:

خاكهای حاصلخیز دارای زهكشی مناسب، با بافت متوسط (رسی - شنی) و اسیدیته (pH  ) خنثی تا كمی قلیایی (7 تا 2/7) برای چغنـدرقند منـاسب هستند. خاكهای دارای مقادیر زیاد سنگ ، خاكهای فشرده و سفت كه معمولاً با فقدان مواد آلی همراه هستند، برای كشت چغندرقند مناسب نمی باشند. اصولاً، محیط خاكی مناسب برای چغندرقند محیطی است كه در بین ذرات خاك آن هوای فراوان وجود داشته باشد و خاك، سفت و متراكم نباشد كه مانع گردش و نفوذ آب شود.خاك سست و پوك اجازه می دهد كه ریشه چغندر به صورت عمیق در زمین فرو رود و به خوبی رشد كند.

چغندرقند جز در مراحل اولیه رشد نسبت به شوری خاك مقاوم است. با این حال شوری بالای خاك به عنوان یك عامل محدود كننده در تولید چغندرقند به حساب می آید.

 

تاریخ كاشت:

به طور كلی نمی توان تاریخ دقیقی از لحاظ تقویمی برای كشت چغندرقند در هر منطقه بیان كرد. توصیه دقیق تاریخ كاشت بر اساس درجه حرارت صورت می پذیرد. كشت چغندر قند در اولین زمان ممكن پس از پایان یخبندانهای زمستانه (در اواخر اسفند و اوایل فروردین) امكان پذیر است. تاخیر در تاریخ كاشت، به خصوص در مناطق با دوره رشد كوتاه، منجر به كاهش عملكرد می شود. هنگامی كه متوسط درجه حرارت روزانه به 4 تا 5 درجه سانتیگراد رسید، می توان بذر چغندرقند را كشت كرد. هنگام كاشت چغندر باید وضعیت زمین از لحاظ رطوبت مطلوب باشد.

 

مراحل آماده سازی زمین:

میزان محصول چغندرقند، تا حد زیادی بستگی به ساختمان خاك و آماده سازی بستر بذر دارد. عمق شخم، زمان شخم، كاربرد كود و استعمال علف كش ها پیش از ظاهر شدن جوانه های چغندرقند (جهت عاری شدن بستر كاشت از علف های هرز)، همگی از عواملی هستند كه محیط كشت مناسبی برای بذرها و بوته های جوان چغندر ایجاد می كنند. بهترین زمان برای انجام شخم در مزارع مورد كشت فصل پاییز است كه در این حالت امكان استفاده بهینه از ماشین آلات (در پاییز كه به آنها نیاز نیست)، ذخیره سازی رطوبت مناسب درخاك، عدم تاخیر كشت در بهار و صرفه جویی در مصرف آب فراهم می گردد. از طرفی از ورود ماشین آلات سنگین جهت آماده سازی زمین در بهار به علت تعجیل زارعین در كاشت بهاره اجباراً قبل از گاورو شدن خاك جلوگیری می شود و تخریب اراضی به حداقل خواهد رسید.

در زمان شخم، كودهای فسفره، پتاسه، كودهای آلی و دامی در سطح مزرعه پخش می شوند كه  تا عمق مناسبی با خاك مخلوط شوند. بهتر است فسفر مورد استفاده، از منبع سوپر فسفات و پتاسیم از منبع سولفات پتاسیم تامین شود. در شخم پاییزه، عمق شخم باید بین 30 تا 35 سانتیمتر بوده و زمین در وضعیت مناسبی از لحاظ رطوبتی (گاورو) باشد. بلافاصله پس از اتمام سرما لازم است كه سایر مراحل آماده سازی زمین را انجام داد. در این زمان تنها نیاز به یك شخم سطحی با استفاده از گاو آهن قلمی است. چنین شخمی منجر به از بین رفتن علفهای هرز تازه سبز شده نیز می شود. جهت نرم كردن خاك و از بین بردن كلوخه های باقی مانده در زمین می توان از دیسك استفاده كرد. پس از انجام عملیات مذكور، با استفاده از ماله، سطح زمین به طور كامل تسطیح

 می شود. ماله كشی زمین همچنین منجر به فشرده شدن خاك و از بین رفتن فضاهای داخل خاك می شود و در نتیجه حالت مویینگی خاك و عمق كاشت یكنواخت را ممكن می سازد. نكته مهم آن است كه در هنگام آماده سازی زمین، رطوبت خاك زیاد نباشد، در غیر این صورت ساختار خاك تخریب می شود.

 

انـواع بـذر و مقدار مصرف

بذور چغندرقند براساس تعداد جوانه هایی كه ایجاد می كنند، به دو دسته كلی تقسیم شده اند:

1- بذور پلی ژرم (چند جوانه ای): بذوری كه در نتیجه كشت آنها معمولا" بیش از یك جوانه (معمولاً 2 تا 5) تولید می شود را بذور پلی ژرم گویند.

2-بذور منوژرم (تك جوانه ای): بذوری كه از كاشت آنها تنها یك جوانه حاصل می شود را منوژرم گویند.

بر اساس نوع بذر، قوه نامیه بذر، شرایط آب و هوایی،  روش كاشت، بافت و شوری خاك، قدرت حاصلخیزی زمین، زمان كاشت،  میزان و نحوه آبیاری، نحوه آماده سازی زمین و … مقدار بذر مورد استفاده در واحد سطح مزرعه متفاوت خواهد بود.

 به طور كلی در روش سنتی و در شرایط نامطلوب استفاده از 20 تا 25 كیلوگرم بذر پلی ژرم در هكتار كـافی است و در صورتی كه زمین سنگین و شور باشد لازم است كه از مقدار بذر بیشتری (حدود 30 كیلوگرم ) استفاده كرد. 

در روش كشت مكانیزه برای یك هكتار چغندركاری، حدود 3-2 كیلوگرم بذر با قوه نامیه حداقل 90 درصد نیاز است كه در فاصله خطوط 50 سانتیمتر و فاصله بذور 8-4 سانتیمتر و در عمق 2 تا 3 سانتیمتر كشت می شوند. در شرایطی كه وضعیت زمین برای كشت این بذور مناسب نباشد، از بذور چند جوانه ای استفاده می شود كه در مورد اخیر حداكثر 12-10 كیلوگرم بذر نیاز خواهد بود.

 

روشهای كشت چغندرقند:

كشت چغندرقند به روشهای سنتی، مكانیزه و نشایی صورت می گیرد:

الف- روش سنتی (كرتی):

در این روش پس از اتمام عملیات تهیه زمین، به وسیله بیل یا مرزكش، در زمین كرتهایی ایجاد می شود. نكته مهم این است كه باید سطح كرتها حتما" صاف باشد. وجود پستی و بلندی در زمین، منجر به نرسیدن آب به نواحی بلند و همچنین جمع شدن آب در نواحی گودتر می شود كه این كار سبب هدر رفتن مقدار زیادی آب می شود. تجمع آب در مزرعه سبب خفگی ریشه ها و افزایش فعالیت قارچ های ایجاد كننده پوسیدگی ریشه می شود. پس از تهیه كرتها، بذرها با دست در داخل كرتها پاشیده شده و تا عمق 2 تا 3 سانتیمتری با خاك مخلوط می شوند.

افزایش مقدار بذر مصرفی، بالا رفتن میزان مصرف آب، شدیدتر شدن بیماری پوسیدگی ریشه، عدم امكان استفاده از ادوات مكانیزه برای انجام فعالیت های مربوط به داشت و برداشت و در نهایت بالا رفتن هزینه های تولید، از مهم ترین معایب این روش كشت هستند. به طور كلی كشت چغندرقند به این روش به علت وجود مشكلات فراوان توصیه نمی شود.

ب-روش مكانیزه:

در این روش بذور چغندرقند در وسط و یا طرفین پشته ها كشت می گردند و به روش نشتی و یا بارانی آبیاری می شوند. در این حالت آب هیچگاه پای گیاه نمی رسد و در نتیجه سطح خاك سله نمی بندد. از طرفی امكان گسترش و ایجاد بیماریهای گیاهی (به خصوص پوسیدگی ریشه) بسیار كمتر خواهد بود. از مهم ترین مزایای این روش آسانتر شدن عملیات كاشت، داشت و برداشت و در نتیجه كاهش هزینه های تولید و همچنین كاهش مصرف آب و بالا رفتن راندمان آبیاری است.

مهم ترین نكات مورد توجه در كاشت مكانیزه چغندرقند به قرار زیر هستند:

1-در صورت استفاده از سیستم آبیاری نشتی، سطح زمین باید كاملا" تسطیح شود و قطر دانه های خاك كمتر از دو سانتیمتر باشد. شیب مناسب زمین در كشت مكانیزه حدود 1 تا 2 در هزار است. كشت یكدست، تنظیم مناسب عمق كاشت و كاهش ضایعات برداشت مكانیزه فقط در صورت تسطیح بودن كامل زمین امكان پذیر است.

2- مهم ترین مسئله در مورد تهیه زمین چغندرقند آن است كه خاك تا عمق حدود 3 سانتیمتر كاملا" نرم ، بدون هر گونه عوامل نامساعد مانند سنگ، كلوخ، ریشه گیاهان و … باشد. در كل عمق بذركاری بسته به نوع خاك، امكان نزول باران یا آبیاری برای جوانه زنی و حرارت خاك بین 2 تا 5 سانتیمتر می باشد.

3-در صورتی كه زمین از نظر تسطیح و یا دانه بندی مشكلاتی داشته باشد، استفاده از بذور منوژرم مناسب نبوده و بهتر است از بذور چند جوانه استفاده شود. در صورت بهره گیری از بـذور پلی ژرم جهت كشت مكانیزه، بهتر است از بذور درجه بندی شده (كالیبره) استفاده شود.

4- مناسب ترین فاصله ردیفهای كاشت (نشتی ها)50 سانتیمتر بوده (هر چند كه روشهای كشت دیگری نیز وجود دارند) و طول فاروها با توجه به بافت خاك از 120 تا 150 متر تغییر می نماید. البته در سیستم های آبیاری بارانی، مسئله تسطیح زمین و رعایت طول خطوط كاشت اختیاری بوده و با توجه به ظرفیت سیستم آبیاری انتخاب می شوند.

5- در كاشت بذور منوژرم استفاده از بذرافشانهای پنوماتیك و دقیق كارها توصیه می شود. تنظیم دقیق بذركارها از نظر میزان ریزش بذر و رعایت فاصله دقیق خطوط و عمق كاشت، كمك شایانی در تسهیل عملیات بعدی داشت می نماید. سرعت مطلوب بذركارها كمتر از پنج كیلومتر در ساعت می باشد.

6- آبیاری از نكات مهم كشت چغندرقند بوده و لازم است كه تا مرحله چهار برگی خاك به صورت مرطوب باقی بماند. بذر چغندرقند به لحاظ دارا بودن یك لایه پوشش سخت، در زمان كشت برای تولید جوانه به رطوبت زیاد نیاز دارد. بذر چغندر در این مرحله در اطراف خود 120 تا 150 درصد وزنش آب لازم دارد تا جوانه آن تندش كرده و از بذر خارج شود. زمانی كه جوانه ها تولید، ولی هنوز از خاك خارج نشده اند، لازم است برای سهولت و سرعت خروج جوانه های ضعیف اولیه از خاك، زمین را مجددا آبیاری كرد تا سطح خاك، نرم و مرطوب شود. پس از آنكه جوانه ها از خاك خارج شدند، فواصل و تعداد دفعات آبیاری و مقدار مصرف آب بستگی به شرایط جوی (مقدار ریزش باران، درجه حرارت، میزان رطوبت محیط و… )، بافت خاك، شیب زمین، رقم چغندر ومرحله رشدی آن دارد. آبیاریهای سنگین در زمان كاشت به دلیل سرد شدن زمین، موجب تاخیر در سبز شدن بذور می شود.

 

علف های هرز و كنترل آنها

 یکی از گیاهانی که بیشترین خسارت را از وجود علف های هرز در مزارع می بیند، چغندرقند است. چغندرقند در ماههای اولیه رشد در رقابت با علفهای هرز بسیار ضعیف است، که این مسئله منجر به كاهش شدید عملكرد در مزارع آلوده به علف های هرز می شود. به طور كلی خسارت ناشی از علفهای هرز در مزارع چغندرقند، بسیار بیشتر از خسارت آفات و بیماریها است. در موارد متعدد، بر اثر عواملی مانند استفاده نادرست از علف کش های مناسب و یا عدم وجین به موقع مزارع، هكتارها مزرعه چغندر زیر هجوم و سلطه علفهای هرز منهدم شده اند.

مهمترین مرحله خسارت علف های هرز در مزارع چغندرقند تا مرحله 8  برگی شدن بوته های چغندر می باشد. چنانچه مزرعه چغندرقند را در سه ماهه اول بعد از كاشت عاری از علف هرز نگه داریم، دیگر نیاز به دفع علفهای هرز نخواهد بود و خسارتی به محصول وارد نمی کند. اما خاطر نشان می گردد که كنترل علفهای هرز مزارع چغندرقند تا زمان برداشت در جلوگیری از به بذر نشستن آنها جهت کاهش میزان آنها در کشتهای بعدی اهمیت زیادی دارد. همچنین حذف علف های هرز در طول فصل رشد، منجر به برداشت راحت تر محصول نیز خواهد شد.

از مجموع مطالب ذکر شده مشخص می گردد که کنترل به موقع علف های هرز به همراه تنک نمودن سریع تر مزارع چغندرقند از اهمیت بسیار زیادی برخوردار  بوده و تاخیر در انجام عملیات تنک و وجین مزارع خسارتهای جبران ناپذیری را به کشاورزان وارد می آورد.

به طور کلی، جهت دستیابی به کنترل موثرتر علفهای هرز مزارع چغندرقند، لازم است که از چندین روش مختلف شامل سمپاشی مزارع، استفاده از کولتیواتور و وجین دستی به صورت ترکیبی، به شرح زیر استفاده نمود.

الف- اولین و اساسی ترین قدم در کنترل علف های هرز استفاده از سموم علف کش مناسب می باشد. میزان موفقیت در استفاده از علف کش ها ، کاملاً در ارتباط با نحوه صحیح مصرف آنها می باشد.

ب- علاوه بر استفاده از علف کشهای مناسب، برای از بین بردن علفهای هرز باقی مانده بین خطوط كشت لازم است از كولتیواتور استفاده گردد.

ج- در هر صورت بخشی از علف های هرز روی ردیف های کاشت به دلایل مختلف، بوسیله با مورد استفاده از بین نمی روند و به دلیل قرار گرفتن در نزدیكی بوته های چغندرقند به وسیله كولتیواتور نیز قابل كنترل نیستند، که لازم است این علف ها در زمان تنک کردن مزرعه توسط کارگران حذف شوند تا یک مزرعه عاری از علف هرز ایجاد گردد.

آفات و بیماریهای مزارع چغندرقند

چغندرقند مورد حمله آفات و عوامل بیماریزای زیادی قرار می گیرد. بر طبق آمار موجود متوسط خسارت سالانة آفات وبیماریها روی چغندر قند بین 11 تا 33 درصد می باشد. به عنوان مثال آفت كارادرینا می تواند در طول یك شبانه روز مزارع جوان چغندر قند را نابود نماید و یا در بعضی از مزارع كه تعداد سرخرطوم كوتاه چغندر زیاد باشد، قسمت زیادی از بوته های دو برگی و جوان چغندر بوسیلة این حشره خورده می شود و سطح سبز مزرعه از بین میرود كه احتیاج به واكاری پیش می آید. جبران چنین عقب ماندگی هایی در طول فصل رشد امكان پذیر نیست.

با توجه به اینكه سود تولید چغندر به عملكرد حاصل و كاهش هزینه های تولید وابستگی زیادی دارد، لازم است برنامه ریزی دقیقی برای مبارزه با آفات و امراض به عمل آید تا از افت شدید عملكرد پیشگیری شود. یك برنامه موفق كنترل شامل روشهای هماهنگی است كه از ابتدای كشت و حتی قبل از آن تا پایان فصل زراعی یكی پس از دیگری بكار گرفته شوند تا در نهایت نتایج قابل قبولی را به بار آورد.

مهم ترین آفات مزارع چغندرقند استان اصفهان عبارتند از:

كك، سرخرطوم كوتاه، كرم طوقه بر، پروانه برگخوار (كارادرینا)، بید چغندرقند ( لیتا)، شته های برگی، شته ریشه، كنه

مهم ترین بیماریهای مزارع چغندرقند استان اصفهان عبارتند از:

پوسیدگی ریشه و طوقه، نماتد مولد سیست، كرلی تاپ، سفیدك سطحی، ویروس های زردی

 

تنك كردن

یكی از عملیات اجباری و پر خرج زراعت چغندرقند تنك كردن است. در اغلب موارد تعداد زیادی بوته اضافی در اثر مصرف بیش از حد بذر در مزرعه بو جود می آیند كه باید این بوته های اضافی را حذف نمود تا جوانه های باقیمانده فرصت رشد پیدا نموده و محصول مناسبی بدهند. در صورت عدم تنک مزرعه بوته ها نور، دما، هوا و مواد غذائی کافی دریافت نكرده و از رشد کمی برخوردار می شوند. هر چه زمان تنك كردن زودتر باشد، بوته های باقیمانده از رشد بهتری برخوردار هستند. بهترین زمان تنک قبل از مرحله شش برگی بوته ها است. به طور كلی دیر تنك كردن مزرعه به منزله دیر كاشتن آن است. آنجا كه پس از اتمام عملیات تنك ممکن است ریشه بعضی از بوته های باقیمانده آسیب دیده باشند، انجام یك مرحله آبیاری سنگین لازم است.

 

تغذیه چغندرقند

همانند سایر محصولات كشاورزی، چغندر قند نیز تنها بخشی از نیازهای غذائی خود را از خاك تامین می نماید و بقیه را بایستی از كودهای شیمیایی، كودهای آلی و یا محلول پاشی روی سطح برگ تامین نمود. برای زراعت چغندرقند باید، كودهـای فسفره و پتـاسه را بـه مقـدار توصیه شده در پـائیز به طـور یكنـواخت در زمیـن پخش كـرده و ابتدا با دیسك سبك در عمق 10-5 سانتیمتری خاك مخلوط كرد. سپس اقدام به شخم عمیق اولیه نموده تا كود در سطوح مختلف خاك تا عمق شخم به طور یكنواخت توزیع گردد. ترجیحاً ‌مصرف فسفر از منبع سوپر فسفات و پتاسیم از منبع سولفات پتاسیم توصیه می گردد. با توجه به نقش مهمی كه پتاسیم در رشد و توسعه چغندرقند ایفا می نماید لازم است كه استفاده از كودهای پتاسه همواره مورد توجه ویژه قرار گیرد.

كاربرد كودهای آلی بخصوص كودهای حیوانی می تواند تا حد زیادی در افزایش عملكرد كمی و كیفی مزارع چغندرقند مفید فایده واقع گردد كه بهتر است حتی المقدور از این كودها در مزارع استفاده شود. 

كمبود عناصر میكرو (آهن، منگنز، بر، روی و . . . ) در مزارع چغندرقند در بعضی از مواقع تا حدود 30 درصد از عملكرد محصول می كاهد و نیز سبب كاهش  مقاومت ریشه ها به بیماریها و آفات می گردد، كه این مسئله ضرورت به كارگیری این كودها را در مزارع به خوبی مشخص می كند.

مهم ترین نكته در خصوص كود دهی به چغندرقند استفاده صحیح از كودهای ازته است. بعضی از كشاورزان تا آخرین روزهای قبل از برداشت اقدام به مصرف كودهای ازته می كنند كه این كار بسیار اشتباه است و از كیفیت چغندر به خصوص درصد قند به شدت می كاهد.  به طور كلی  استفاده از كودهای شیمیایی به طور صحیح و فنی یكی از راههای رسیدن به محصول بالاتر است. اگر در مصرف كودهای مورد نیاز در زمانهای مناسب  كوتاهی شود، عملكرد محصول كاهش می یابد. همچنین مصرف بیش از حد كودها علاوه بر از دست رفتن مقادیر زیادی كود، تخریب ساختمان خاك و آلودگی محیط زیست را نیز در پی دارد. از طرفی این مسئله به مسمومیت گیاه منجر می شود و محصول نهایی را نیز كاهش می دهد. به عنوان مثال مصرف كمتر از حد ازت سبب كاهش عملكرد ریشه چغندرقند تا حدود 50 درصد می شود. از سوی دیگر مصرف زیادتر از حد آن سبب كاهش درصد قند (عیار) تا چندین واحد خواهد شد. بنابراین لازم است  بر اساس روش صحیح، میزان تقریبی كودهای مورد نیاز را در مزرعه تعیین كرد. این كه چه مقــدار كود در طول فصـل زراعـی و در زمـان كشت باید مصرف شود، از طریق آزمایش های تجزیه خاك مشخص می شود.

 

آبیاری چغندرقند

عملاً تمام روشهای شناخته شده آبیاری در سطح دنیا  شامل آبیاری سطحی (از طریق جوی و پشته، آبیاری كرتی و نواری) و روشهای مختلف آبیاری بارانی در چغندر قند مورد استفاده قرار می گیرند.

چغندرقند یكی از گیاهان مقاوم به خشكی است، به طوری كه مزرعه چغندرقندی كه دچار تنش خشكی شود، می تواند حداكثر ظرفیت تولید خود را به شرط بهبود شرایط به دست آورد. به همین دلیل، تنش آبی این گیاه در مقایسه با گیاهان دیگر مانند سیب زمینی به عملكرد محصول كمتر خسارت می زند. همچنین مرحله رشد حساس به تنش خشكی در چغندرقند مشابه آنچه كه در گلدهی غلات دیده می شود وجود ندارد. بنابراین با وجود چنین شرایطی درخصوص چغندرقند، می توان مدیریت بسیاری مناسبی بر آبیاری مزارع چغندرقند اعمال نمود و حداكثر میزان صرفه جویی را در این مزارع بخصوص در وضعیت خشكسالی كنونی داشت.

چغندرقند دارای سیستم ریشه عمیق است که آب را از حدود 90 تا 110 سانتیمتری عمق خاک استخراج می کند. چغندر حدود 70% آب مورد نیاز خودش را تا عمق 60 سانتیمتری می گیرد. لذا در صورتی که سطح خاک خشک باشد اما در اعماق پائین تر آب کافی وجود داشته باشد، مشکلات تنش کم آبی به حداقل می رسد.

به طور كلی در مرحله جوانه زنی بذر، چغندرقند به آبیاری های سبک و متعدد نیاز است. اما پس از عملیات تنك انجام یك آبیاری سنگین ضرورت می یابد و  در طول فصل رشد فواصل آبیاری بسته به بافت خاک و شرایط آب و هوایی تفاوت دارد. همچنین 2 تا 4 هفته قیل از برداشت نیز بایدآبیاری ها قطع شود كه این زمان قطع آبیاری باید به گونه ای باشد كه خاک آنقدر خشک نشود که برداشت با مشکل مواجه شود.

با توجه به اینكه در استان اصفهان خشكسالی همواره گریبانگیر تولید محصولات كشاورزی مختلف همانند چغندرقند می باشد ، جهت جبران این كم آبی، تغییر الگوی كشت، بهبود راندمان آبیاری، افزایش بهره وری از آب و اعمال تكنیك های كم آبیاری (از جمله طولانی كردن دور آبیاری، حذف آبیاری در مراحلی از رشد گیاه كه حساسیت كمتری به كم آبی دارد و ...) ضروری است و در این زمینه استفاده از روش های نوین آبیاری نیز بیش از پیش باید مورد توجه قرار گیرد. به لحاظ مقاومت بالای چغندرقند در مقابل بروز تنش های خشكی، استفاده از شیوه های كم آبیاری می تواند تا حد زیادی در خصوص كاهش مصرف آب در این زراعت مفید فایده واقع شود و می تواند جایگزین مناسبی برای بسیاری از زراعت های با مصرف آب بیشتر گردد.

افزایش عملكرد ریشه در مزارع چغندرقند

چغندرقند بر خلاف اکثر محصولات زراعی که بر اساس وزن خریداری می شوند با دو فاکتور وزن و درصد قند (عیار) خریداری می شود:

برای بالا بردن مقدار محصول در واحد سطح لازم است نكات زیر در نظر گرفته شود:

1) استفاده از بذور اصلاح شده مناسب كشت هر منطقه

2) آبیاری كامل و صحیح و استفاده مفیدتر از منابع آب با توجه به كمبود شدید آب در اكثر مناطق كشور و  ‌تناسب سطح كشت با آب موجود

3)  داشتن دقت فراوان در جهت ایجاد تراكم مطلوب بوته در واحد سطح (80 تا 100 هزار بوته در هكتار)

4) تغییر روشهای كاشت و بهبود عملیات زراعتی با استفاده از ماشین‌آلات جدید برای تهیه زمین و سایر عملیات لازم.

5) استفاده صحیح  از كودهای دامی و شیمیایی

6) انتخاب تناوب صحیح

7) ‌انتخاب زمین مناسب از نظر عمق و بافت خاك

8) رعایت تاریخ كاشت مناسب در هر منطقه

9) مبارزه صحیح و بموقع با آفات و امراض گیاهی و به خصوص علفهای هرز

10) برداشت به موقع و صحیح چغندرقند و تحویل آن به كارخانجات قند بلافاصله پس از برداشت

11)تنظیم صحیح ماشینهای برداشت چغندرقند و كاهش ضایعات برداشت.

 

 

عوامل موثر بر افزایش درصد قند

از زمانی كه یك كشاورز تصمیم به كشت چغندر می گیرد تا زمانی كه چغندر برداشت و بارگیری می شود، در كلیه مراحل، نحوه اقدامات و فعالیت های او در كاهش و یا افزایش عیار مؤثر می باشد. به طور كلی  مهمترین عوامل موثر بر درصد قند چغندرقند به قرار زیر هستند:

ا- انتخاب بذر متناسب با شرایط آب و هوایی، طول دوره رشد و مقاوم به عوامل نامساعد كشت در منطقه، افزایش میزان عیار را در پی دارد.

2- انجام شخم مناسب به منظور افزایش نفوذپذیری خاک و جلوگیری از چند شاخه شدن ریشه ها و نیز جمع آوری سنگهای موجود در خاك مزرعه تا حد امكان، از اهمیت بسیار زیادی در افزایش درصد قند برخوردار است.

3- وجود تعداد  مناسب بوته در واحد سطح (9 تا 10 بوته در هر متر مربع) به افزایش عیار منجر می گردد.

4- انتخاب تاریخ دقیق کاشت چغندرقند در افزایش درصد قند اهمیت بسیار دارد.

5- كنترل به موقع علف های هرز به میزان زیادی در افزایش عیار چغندرقند نقش دارد.

6- تغذیه اصولی گیاه تأثیر بسیاری در بهبود وضعیت تولید قند در چغندرقند دارد. مصرف بیش از حد و دیرهنگام کودهای ازته (بخصوص اوره و نیترات آمونیوم) باعث کاهش میزان قند خواهد شد. همچنین کمبود سایر عناصر (آهن، روی، منگنز، منیزیم، بر و ... ) غلظت قند در ریشه را کاهش می دهد.

7- انجام آبیاری های صحیح و به موقع در بالارفتن كیفیت ریشه ها چغندرقند نقش مهمی ایفا میكند.

8- كنترل به موقع آفات و بیماری ها در طول فصل به بهبود وضعیت كیفی ریشه های تولیدی می انجامد.

9-حفظ سلامت برگها تا آخرین لحظات رشد از گزند آفات و یا عدم چرانیدن آنها باعث  افزایش عیار می گردد.

10- برداشت به موقع چغندرقند با توجه به  علایم رسیدگی مزرعه موجب افزایش درصد قند ریشه ها می شود.

11- ممانعت از یخ زدن چغندرقند در جلوگیری از كاهش عیار فوق العاده موثر است.

12- چنانچه بوته ها به مدت شش هفته در معرض دمای 4 تا 8 درجه سانتیگراد قرار گیرند، به ساقه می روند و میزان قندشان كاهش می یابد که در صورت رعایت دقیق تاریخ كاشت می توان از این عمل ممانعت نمود.

13-سرزنی صحیح چغندرقند منجر به بالارفتن كیفیت چغندر تحویلی به كارخانه می گردد.

14-عدم تأخیر در جمع آوری و حمل چغندرقند به کارخانه به دلیل كاهش تنفس ریشه و ممانعت از تجزیه قند ها در بالارفتن درصد قند موثر است.